Het alledaagse betovert in The Secret Life of Objects – ondergaan en geschreven door Egon Adel

Met de tentoonstelling The Secret Life of Objects laat TAMTAM objektentheater zien hoe poëtisch, verrassend en ontroerend de wereld van alledaagse objecten kan zijn. In Museum EICAS ontvouwt zich een fascinerende reis vol verbeeldingskracht, waarin afgedankte materialen transformeren tot kunstwerken met een geheel eigen karakter.

De tentoonstelling vormt bovendien een indrukwekkend overzicht van het oeuvre van makers Gérard Schiphorst en Marije van der Sande. Sinds 1979 creëren zij met TAMTAM internationaal geroemd objecttheater waarin beeldende kunst, muziek, video en performance samensmelten tot een unieke artistieke taal. Hun werk reisde langs festivals en theaters in 34 landen en staat bekend om zijn esthetische kracht, subtiele humor en grote originaliteit.

Ik kende het werk van TAMTAM vooral van hun theatervoorstellingen, maar deze tentoonstelling wist me opnieuw te verrassen. Hier krijgen bezoekers de kans om alle ‘acteurs’ van dichtbij te bekijken: de objecten zelf, de installaties én een kijkje achter de schermen van deze iconische producties uit het objecttheater.

Een wereld vol fantasiewezens en theatrale installaties
Al in de eerste zaal kom je ogen tekort. Een optocht van wonderlijke wezens lijkt ieder moment de ruimte uit te kunnen galopperen — met poten van bankjes, vleugels van zagen, een roestige zeis of een kruiwagenwiel als lichaamsdeel. Bij Just Pawns in the Game ontvouwt zich in gedachten een complete voorstelling, waarin kleine pionnen als bewoners van een flatgebouw hun alledaagse stadsleven leiden, compleet met lift en kleine menselijke beslommeringen.

De tweede ruimte brengt direct beweging, geluid en beeld tot leven zodra je binnenstapt. Theatrale installaties vormen samen een bijna kathedraalachtig altaar van objecten, omringd door intrigerende assemblages en curiositeiten. In de laatste zaal hangen werken die nooit onderdeel waren van een voorstelling, maar waarin sculptuur en schilderkunst samenkomen. Ook hier blijft de typische TAMTAM-signatuur zichtbaar: speels, melancholisch en indrukwekkend verfijnd.

Tijdens het rondlopen bleef ik me verbazen over de rijkdom van de werken. Overal zie je ingenieuze constructies, poëtische assemblages en fantasierijke objecten die tegelijk speels en ontroerend zijn. Je merkt hoeveel aandacht, vakmanschap en vooral verbeeldingskracht in ieder werk zit. Oude materialen, verweerde voorwerpen en gevonden objecten veranderen hier in kleine wonderwerelden vol karakter en betekenis.

Verwantschap met andere kunstenaars en stromingen
Wat deze tentoonstelling extra interessant maakt, is dat het werk van TAMTAM zich niet alleen binnen het theater laat plaatsen. Hun beeldtaal raakt aan verschillende kunststromingen en kunstenaars. Associaties met objet trouvé en ready-madekunst dringen zich direct op.
Bij het werk Health and Happiness moest ik denken aan de ongemakkelijke sfeer die het werk van Edward Kienholz kan oproepen. In een ouderwetse broodtrommel ligt bedorven voedsel; tijdens de voorstelling kwamen objecten zelfs tot leven, bewoog een broodje en kronkelden er wormen door het beeld. Die vervreemdende combinatie van humor en verval blijft hangen.

Regelmatig dacht ik aan The Beanery van Kienholz in het Stedelijk Museum Amsterdam. Bijvoorbeeld bij de miniatuurwerelden met een gevangeniscel en gekke appartementen. Tinguely is een kunstenaar die door mijn hoofd ging bij de mechanische figuren van springveren, vorken en roestige onderdelen. Werken vol doorkijkjes, licht en duisternis — enigszins beklemmend en tegelijkertijd onweerstaanbaar fascinerend.

Waar de hedendaagse kunstwereld soms wel wat meer van zou mogen gebruiken, is humor. Juist daarin schuilt een grote kracht van TAMTAM. Waar je soms bij Picasso wel soortgelijke komische beelden ziet gaan zij verder. Hun werk sluit ook aan bij de absurde humor van Monty Python en de vervreemdende beeldtaal van Terry Gilliam.

Een tentoonstelling die verwondering oproept
The Secret Life of Objects is uiteindelijk veel meer dan een overzichtstentoonstelling. Je ziet hoe theater en beeldende kunst in het oeuvre van TAMTAM voortdurend met elkaar verweven zijn. Sommige installaties voelen als bevroren scènes uit een voorstelling, terwijl andere volledig zelfstandig functioneren als autonome kunstwerken.

Samen vormen ze een unieke wereld waarin fantasie, humor, vervreemding en schoonheid samenkomen. Voor mij is dit vooral een tentoonstelling die verwondering oproept. Je gaat anders kijken naar materialen, naar objecten en misschien zelfs naar de wereld om je heen. Het is inspirerend om te zien hoe TAMTAM alledaagse dingen weet om te vormen tot kunst vol emotie, verhalen en verbeeldingskracht.